Ülkemizdeki Elektrik Tesisleri, Tesisatları ile İlgili Yönetmeliklerdeki Gelişmeler Bölüm-2

Ülkemizdeki Elektrik Tesisleri, Tesisatları ile İlgili Yönetmeliklerdeki Gelişmeler 
Bölüm-2
(Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği)


Rana Tülay Kanıt, Sabri Günaydın
 

Elektrik İç Tesisler Yönetmeliği ile ilgili çalışmalar 86 yıl  önce başlamıştır. İlk çalışma Nafia Vekaleti ( Bugünkü T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ) tarafından 19 Eylül 1939 tarihli 4383 sayılı Resmi Gazete’ de “Dâhilî Tesisat Fennî Şartnamesi” olarak yayımlanarak yürürlüğe sokulmuştur. 

 “Dâhilî Tesisat Fennî Şartnamesi”   12 Ağustos 1947 tarihli 6682 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan karar ile yürürlükten kaldırılmıştır. 

Daha sonra yenilenen şartname Bayındırlık Bakanlığı ( Bugünkü T.C. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından   2 Aralık 1947  tarihli 6769  sayılı Resmi Gazete’ de “Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği” olarak yayımlanarak yürürlüğe sokulmuştur.

Daha sonra bu yönetmelikte aşağıdaki tarihlerde değişiklikler gerçekleştirilmiştir. 

a)    Bayındırlık Bakanlığı tarafından 1948 yılında 6965 sayılı RG(Resmi Gazete), 
b)    Sanayi Vekâleti (Bugünkü T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı)  tarafından 1960 yılında 10470 sayılı RG,
c)     Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından  1971 yılında 13791 sayılı RG, 
d)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından  1973 yılında 14739 sayılı RG,
( Aynı resmi gazetede  Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı   tarafından  “Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği” ‘nin yeniden hazırlanmakta olduğu da belirtilmiştir.)

► 4 Kasım 1984 tarihinde Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı   tarafından   18565  sayılı RG’de  “Elektrik İç Tesisat Yönetmeliği” ismi değiştirilerek “Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği”  olarak güncellenerek yayınlanmıştır. 

Yönetmelikte 2020 yılına kadar aşağıdaki değişiklikler gerçekleştirilmiştir. 

a)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 1986 yılında 19068  sayılı RG,
b)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 1995 yılında 22479  sayılı RG,
(O tarihlerdeki güncel standartlar doğrultusunda topraklama sistemleri, diğer eklentiler ve değişiklikler gerçekleştirilmiştir.) 
c)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 1996 yılında 22714  sayılı RG,
d)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 1996 yılında 22798 sayılı RG
e)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 1998 yılında 23400 sayılı RG
f)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 2000 yılında 24254 sayılı RG
g)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 2004 yılında 25494 sayılı RG
h)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 2018 yılında 30339 sayılı RG
(Bina içi elektronik haberleşme tesislerinin, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından hazırlanan ve yayımlanan güncel Bina İçi Elektronik Haberleşme Tesisatı Teknik Şartnamesine uygun olması eklenmiştir.)
i)    Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı tarafından 2020 yılında 31006 sayılı RG
(Bayındırlık ve İskan Bakanlığı” ibaresi “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” olarak değiştirilmiştir.)

Ayrıca Elektrik Tesisatları ile ilgili olarak Bayındırlık ve İskân Bakanlığı(T.C. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı) Yapı İşler Genel Müdürlüğü tarafından 1985 yılında Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Daire Başkanı,  değerli hocamız Elektrik Yüksek Mühendisi Sn. Cengiz Kıratlı önderliğinde hazırlanan Elektrik Tesisatı El Kitabı yayınlanarak meslektaşlarımızın kullanımına sunulmuştur. 

 “Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği” güncelleme   çalışmalarına ilk olarak  2003”  yılında Yapılarda Elektrik  Tesisatı Proje Şartnamesi”  çalışmamız biter bitmez, Yapılarda Elektrik  Tesisatı Teknik  Şartnamesi “başlığı ile  çalışmalarımıza  başladık. Meslektaşlarımızla yapılan toplantılarda çalışmamızın omurgasını kararlaştırıp,  yöntemleri belirledik.  Öncelikle ilgili TS, EN, HD, IEC standartların Türkçe’ye tercüme edilerek yayınlanabilmesi için ilgili kurum ve kuruluşlardan yayın iznini aldık. Sonrasında tercüme çalışmalarının tümünü oldukça uzun bir süreçte gerçekleştirdik ve aylar süren düzenleme çalışmaları, toplantılar sonrasında  2004 yılı içinde “Yapılarda Elektrik  Tesisatı Teknik  Şartnamesi “   çalışmamızı sonuçlandırdık.

Sonuçlandırdığımız  Yapılarda Elektrik  Tesisatı Teknik  Şartnamesi “  çalışmalarını EMO ‘da  kurduğumuz komisyon  ile paylaşarak bu çalışmaları  “yönetmelik”   olarak   Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığımıza göndermek için  bir çok toplantı gerçekleştirdik. Bu çalışmalar  2005 yılında  sonuçlandırılarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na ;(ETKB)  yönetmelik taslağı olarak  gönderildi. 

Bu çalışmalar  yayınlanarak meslektaşlarımızın kullanımına sunuldu. 

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına gönderilen yönetmelik taslağı bakanlık tarafından düzenlenerek sektöre görüşe gönderildi. Ancak alınan görüşlerin değerlendirilmesi yapılarak  yönetmelik çalışması sonuçlandırılmadı.

Yönetmelik Çalışması ile İlgili Görüş ve Önerilerimiz 

İlk olarak 1939 yılında yayınlanan “Dâhilî Tesisat Fennî Şartnamesi”  ve sonrasındaki değişiklikler ile 1984 yılında  “Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği” olarak güncellenen şartname ve yıllar boyunca yapılan tüm değişikliklere rağmen  yönetmelik standartlar doğrultusunda  güncellenmedi. 

Bu süreçte standartların güncellendiği ve en geç beş yılda bir değiştiği de göz önüne alınarak standartların tercüme edilerek yayınlanması Türk Standartları Enstitüsü (TSE )’ nün temel  görevlerinden olduğu için; sadece ilgili standartların  atıfları yapılarak bir yönetmelik çalışmasının yapılmasının en doğru, sağlıklı  ve sürdürülebilir olduğu  anlaşılmıştır. 

2019 yılında Elektrik Mühendisleri Odamızda kurulan komisyon tarafından  teknolojik gelişmeler,  güncel standartlar doğrultusunda yönetmelik güncelleme çalışmaları yapılarak taslak çalışma birkaç kez  Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığımıza  gönderilmiştir. Ancak tüm görüşmelere rağmen Bakanlığımızca bu çalışma yine sonuçlandırılmamıştır. 

Tüm bunların dışında  çalışma gruplarında yer aldığımız  2006 yılında 9.Kalkınma Planı,  2023 yılında  12. Kalkınma Planı ilgili  çalışma  gruplarında da konunun önemi belirtilerek  güncel standartların atıf edilerek yönetmeliklerin güncellenmesi konusunun can, mal ve yangın güvenliği ( Bina ve orman yangınları  ) yönünden önemi vurgulanmış, 1 Kasım  2023 tarihinde  resmi gazetede yayınlanan “2024-2028 12. Kalkınma Planı “  kapsamına girmiştir. 

(2024-2028 On İkinci  Kalkınma Planı Madde 462,  On İkinci  Kalkınma Planı  Elektrikli Teçhizat Çalışma Grubu Raporu Madde 2.3.8) 

“Dâhilî Tesisat Fennî Şartnamesi” ilk yayınlandığı tarih 1939 yılından bugüne 86 yıl sonra,  “Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği “  olarak yayınlandığı 1984 yılında bugüne  41 yıl sonra ,  12. Kalkınma Planı yayınlandıktan yaklaşık   “16 ay”  sonra Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından TEDAŞ görevlendirilmiş ve çalışmalara başlanmıştır ve çalışmalar halen devam etmektedir. 

Üzülerek belirtmek isteriz ki yapılan çalışmalar en son 2019 yılında bakanlığa gönderilmiş olan standart atıfları yapılarak oluşturulmuş yönetmelik taslağı göz önüne alınarak gerçekleştirilmemekte olup aşağıdaki şekilde gerçekleştirilmektedir.

Çok uzun yıllar elektrik tesisat tasarım ve uygulamasında çalışmış olan(46-50 yıl) , geçmişteki bir çok yönetmelik çalışmalarının önderlerinden  olan ve bu çalışmaları gerçekleştiren kişiler olarak bizce yapılan yanlışlar ve çekincelerimiz aşağıdadır.  

a) TEDAŞ  tarafından   ilgili  TSE  standartları  temin edilerek  düzenlenmekte  ve yapılan taslak çalışma    “TEDAŞ Yönetmelik Çalışma Grubu”  na  gönderilerek görüşler  alınarak,  bir yönetmelik çalışması gerçekleştirmeye çalışılmaktadır. 

Standartların tercümesi hiçbir şekilde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, TEDAŞ’ın işi değildir. Standartların tercümesi Türk Standartları Enstitüsü (TSE )’ nün temel görevlerinden biri olduğu için TSE tarafından  yapılmalıdır. 

Standartlar teknolojik gelişmeler ve geri dönüşler doğrultusunda CEN, CENELEC, IEC Çalışma gruplarınca gerektiğinde güncellenmekte, en geç beş yılda bir değişmektedir. 

Standart çalışmaları aşağıdaki şekilde gerçekleştirilmektedir. 

Yapılan CEN-CENELEC standart çalışmaları tüm AB üyesi ve üye adayı  ülkelerden  , IEC, ISO Çalışmaları uluslararası tüm ülkelerden konunun uzmanı olan kişilerin katılımları ile  oluşturulan CEN-CENELEC, IEC ,ISO çalışma gruplarınca yapılmaktadır. Tüm ülkelerin standart enstitülerinde   oluşturulan çalışma gruplar bu çalışmalar iletildiğinde görüşlerini ilgili çalışma gruplarına iletmektedirler. Çalışma grupları  bu çalışmaları oluşturulmuş olan standart çalışma kuralları göz önüne alınarak sonuçlandırmaktadırlar.

Elektrik tesisleri ve tesisatları ile ilgili  standart çalışmaları ile ilgili olarak Almanya ve İngiltere’deki çalışmalar aşağıdaki şekilde gerçekleşmektedir. 

 ● Örneğin Almanya’da DIN (Alman Standardizasyon Enstitüsü) ve  VDE (Elektrik, Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Derneği/130 yıllık bir dernek)  standart çalışmaları CEN, CENELEC, IEC, ISO çalışmalarına en azından paralel olarak DKE( Alman Elektrik, Elektronik ve Bilişim Teknolojileri Komisyonu) altında gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmalar EN, EN IEC, HD, IEC, ISO çalışmalarına paralel olarak yayınlanmaktadır.(Örneğin “DIN VDE 0100-540:2024-06 VDE 0100-540:2024-06Low-voltage electrical installations - Part 5-54: Selection and erection of electrical equipment - Earthing arrangements and protective conductors (IEC 60364-5-54:2011 + A1:2021); German implementation HD 60364-5-54:2011 + A1:2022)

● Örneğin İngiltere’de elektrik - tesisatları ile ilgili standart çalışmaları BSI (Birleşik Krallık Ulusal Standartlar Kuruluşu) ve IET (Mühendislik ve Teknoloji Enstitüsü/Eski IEE  154 yıllık bir enstitü)  tarafından  müştereken oluşturulan JPEL64 teknik komitesi ve alt çalışma gruplaruı tarafından en azından    IET  CEN, CENELEC, IEC, ISO çalışmalarına paralel olarak BS 7671   standardı  olarak yayınlanmaktadır. 

● AB üyesi ve üye adayı tüm ülkeler de bu çalışmalar o ülkelerin standart enstitüleri tarafından  CEN, CENELEC, ETSI,  IEC, ISO, ITU  çalışmalarına paralel olarak gerçekleştirilmekte ve yayınlanmaktadır. 

-    Standart çalışmaları konunun uzmanı olan kişilerden oluşan teknik komitelerce yapılan çalışmalardır. Ülkemizde  bu çalışmalar  yasal olarak TSE ‘nin temel görevidir. CEN, CENELEC, ETSI,  IEC, ISO, ITU  çalışmalarına paralel olarak TSE tarafından oluşturulan  teknik komitelerde çalışmalar yapılmalı, standartların tercümeleri yapılarak sürekli ve Türkçe olarak yayınlanmalıdır.


b) TEDAŞ tarafından bu çalışmalarda ilgili standartları TSE’den Türkçe’ye çevrilerek yayın izni alınmadığı kullanıldığı anlaşılmaktadır. Devletin iki kurumu arasındaki kullanabilme ve izin konusunda yasal durum belirsizdir

Bu belirsizlik  doğru değildir. Hukuksal ve cezai bir durum oluşturabilir.

TEDAŞ tarafından yayın izninin  TSE ‘den   alınmış olsa   dahi hukuksal bir durum oluşmaması için yapılan tercüme çalışmaları TSE ‘ye gönderilmeli ve uygun görüşleri alınmalıdır.   

Almanya, İngiltere ve diğer ülkelerde olduğu gibi yönetmeliklerde sadece ilgili bölümlerinde ilgili standartlar atıf edilerek yönetmelik yapılmalıdır. Yönetmelik ile standart çalışması farklı çalışmalardır. 

c)    Tercüme çalışmalarında  İngilizce –Türkçe teknik sözlük kullanılmadığı anlaşılmaktadır. 

Bu tercüme çalışmalarında IEC ‘nin ilgili konulardaki teknik sözlüğünün kullanılması, bu konulardaki teknik sözlük standartlarının TSE tarafından yapılan  çevirilerinin kullanılması ve İngilizce –Türkçe bir sözlük çalışması yapılarak bu sözlük çalışmasından faydalanılarak tercüme çalışmalarının yapılması gerekir.     

d)    Yönetmelik çalışmaları ilgili standartlardan kısmi alıntılar yapılarak gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır.
 
Standartların her maddesi önemli olup kısmi alıntılar ile bir çalışma yapılması söz konusu olamaz. Çalışma teknik olarak bütünlüğünü kaybeder ve yasal olarak can ve mal güvenliği, yangın güvenliği  açısından yanlıştır. 

e)    Yönetmelik çalışmaları standartlardaki ilgili maddelerin  standart numaraları değiştirilerek yapılmaktadır.

Standartlar sürekli güncellendiği için gelecekteki güncellemelerdeki değişiklerde, hangi maddenin nereden alındığı bilinmediği için Topraklamalar Yönetmeliği’nde olduğu  gibi güncelleme yapılması  mümkün olamayacaktır. 

f)    Yönetmelik çalışmaları standartlardaki  bazı maddelerin birleştirilmesi ve standart maddelerine eklentiler yapılarak gerçekleştirilmeye çalışılmaktadır.

Gelecekte güncellemelerin içinden çıkılamayacak bir hale gelmesi dışında , çalışma teknik olarak bütünlüğünü kaybeder ve yasal olarak can ve mal güvenliği, yangın güvenliği  açısından yanlıştır.


Standartlar en azından uyulması gereken   can ve mal güvenliği(yangın güvenliği) ile ilgili  temel kurallardır. 

Bugüne kadar tüm bu çalışmalardaki  tek amacımız; TS(Türk Standartları), EN, EN IEC , HD (CEN/Avrupa Standardizasyon Komitesi  CENELEC/Elektroteknik Standardizasyon İçin Avrupa Komitesi),IEC (Uluslararası Elektroteknik Komisyonu) standartlarını esas alarak; ülkemizdeki  Elektrik Mühendisliği çalışmalarının Avrupa’daki  ve uluslararası IEC  standartlarına en hızlı şekilde uyum sağlaması, ilgili standartlarının  süratle uygulamaya geçirilmesi idi  ve halen aynı amaçla çalışmalarımıza devam ediyoruz.

Üzülerek belirtmek isteriz ki bugüne kadar “Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği”  1984 yılından bugüne aradan geçen 41  yıla  rağmen  yönetmelik çalışmaları güncel standartlar doğrultusunda gerçekleşmemiştir.
 
Bilindiği gibi TSE sanayi ve Teknoloji Bakanlığına bağlıdır. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına ilgili standartların acilen tercümesi  yazılacak bir talep yazısı  sonrasında; TSE   İlgili standart çalışmalarının tercümesini  temel görevi gereği  süratle yapacaktır. Standartlar güncellendikçe de tercümeleri yapmaya ve Türkçe olarak yayınlamaya  devam edecektir.

Konu ile ilgili çalışmaların en kısa zamanda güncel standartlar doğrultusunda sonuçlandırılması gerekli ve şarttır.  Yönetmelik çalışmaların bu şekilde devamını can ve mal güvenliği yönünden doğru bulmuyoruz. Çok uzun yıllardır bu çalışmaların içinde olan kişiler olarak bir an evvel yanlıştan dönülerek sadece standartlar atıf edilerek yönetmelik çalışması yapılmasını, standartların tercümesinin TSE tarafından yapılmasını bir kez daha önemle hatırlatıyoruz.

Bu şekilde bir yönetmelik çalışması sürdürülebilir değildir. 

Aksi takdirde ortaya çıkacak karmaşa ülkemizi ve sektörümüzü "can ve mal güvenliği"  yönünden etkileyecek; üzücü hukuksal sonuçlar doğuracaktır.