İş Yerinde Mobbing

Levent Taşkın

 

[Yayım Tarihi: 16 Haziran 2025]
 

Mobbing iş yerinde bir veya birden fazla kişinin, bir diğer kişiye veya gruba karşı sistematik olarak uyguladığı yıldırma, dışlama veya işten uzaklaştırma amaçlı kasıtlı tutum ve davranışlardır.

Mobbing bireyi istifaya, duygusal bozukluklara, psikolojik rahatsızlıklara, fiziksel sorunlara ve hatta en ağır durumda intihara sürükleyebilen sistematik bir baskı sürecidir. Sadece fiziksel eylemlerle sınırlı kalmaz; sürekli eleştirilmek, görmezden gelinmek, iş tanımının dışında görevler verilerek yıpratılmak, terfi ve eğitim gibi haklardan mahrum bırakılmak da mobbing kapsamına girer. Hem psikolojik hem de fiziksel olarak yıpratıcı olan bu süreç çalışanın mesleki itibarını, motivasyonunu ve genel sağlığını etkiler.

İş yerinde yaşanan her olumsuz durum mobbing olarak değerIendirilmez. Bir davranışın psikolojik taciz yani mobbing sayılabilmesi için belirli kriterleri taşıması gerekir. Bu kapsamda bir eylemin veya sürecin mobbing sayılabilmesi için:

•   İş yerinde gerçekleşmelidir.      
•   Kasıtlı yapılmalıdır.
•   Üstler tarafından astlarına, astlar tarafından üstlerine veya eşitler tarafından üstlerine veya eşitler arasında  uygulanabilir.    
•   Yıldırma, pasifize etme veya işten uzaklaştırma amacı gütmelidir.
•   Bireyin kişiliğinde, mesleki durumunda veya sağlığında zarar oluşmalıdır.
•   Süreklilik kazanmış bir sıklıkla tekrarlanmalıdır,    
•   Sistemli bir şekilde yapılmalıdır.  
   
4857 sayılı İş Kanunu doğrudan mobbing ile ilgili özel bir düzenleme içermese de işverenlerin çalışanlarını koruma yükümlülüğüyle ilgili önemli hükümler barındırmaktadır.

İş Kanunu işverenlerin çalışanlarına karşı eşit ve adil bir tutum sergilemelerini zorunlu kılar. Mobbing'e maruz kalan kişiler işverenin bu yükümlülükleri yerine getirmediğini düşündüklerinde yasal haklarını arayabilirler.

Çalışanlara sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamak da İş Kanunu'na göre işverenin sorumluluğudur. Çalışanlar baskı veya psikolojik taciz gibi olumsuz durumlarla karşılaşmadan işlerini sürdürebilmelidir.
 

Ülkemizde şikayetlerden toparlanan en çok yapılan mobbing eylemleri aşağıda sıralanmıştır:

•    İstifaya zorlama
•    Kötü muameleye maruz kalma
•    Sözlü taciz
•    Ayrımcılık
•    Hakaret
•    Görev yeri değişikliği
•    Tutanak tutulması
•    İftira
•    Fiziksel şiddet 
•    Cinsel taciz

Mobbing'e maruz kalan bir çalışanın yaşadığı durumu hukuki olarak kanıtlaması gerekir. Bu noktada somut belgeler ve tanık ifadeleri büyük önem taşır. Mobbing oluşturan eylemler karşısında kişinin durumu açıkça dile getirmesi ve bu itirazları yazılı olarak işverene iletmesi gerekir. Yazılı başvuruların işveren tarafından yanıtlanmasının talep edilmesi de sürecin belgelendirilmesini sağlar.

Ayrıca iş yerinde yaşanan anlamsız talimatları veya sistematik baskıları kaydetmek ilerleyen aşamalarda güçlü bir delil olarak kullanılabilir. Küçük düşürücü veya yıldırmaya yönelik eylemler yaşandığında bu durum hakkında tutanak tutulması ve tanıkların imzalarının alınması ispat açısından önemlidir, Bunun yanı sıra psikolojik ve tıbbi destek alınması da yüksek mahkeme kararlarında mobbing'in kanıtı olarak değerlendirilen unsurlar arasındadır.
 

İş yerinde mobbing'e maruz kalan çalışanlar birçok sağlık, psikolojik ve ruhsal sorunlarla karşı karşıya gelirler. En çok yaşanan sağlık sorunları:

•    Ağlama nöbetleri
•    Sık geç kalma, sık hastalık izinleri
•    Kalıcı uyku bozukluğu
•    Şiddetli depresyon
•    Üçüncü kişiye şiddet
•    Panik atak
•    Öfke ve gerginlik
•    İlaç ve alkol bağımlılığı

İş yerinde mobbing'i önlemek hem çalışanların sağlığı hem de şirketin sürdürülebilir başarısı için kritik bir konudur. Çünkü mobbing yalnızca maruz kalan çalışanı değil tüm ekip dinamiklerini bozarak iş yerinde güvensizlik yaratır. Bu nedenle iş verenler ve İK bölümleri bu konuda çok hassas davranmak zorundadırlar

İşverenlerin  mobbing’e karşı mutlaka net bir mobbing politikası belirlemesi gereklidir. Neler yapılmalıdır:

• İlk adım mobbing'e karşı sıfır tolerans politikası belirlemek ve bunu açıkça duyurmaktır. Çalışanlar hangi davranışların mobbing sayıldığını bilmeli ve böyle bir durumla karşılaştıklarında nasıl bir yol izleyebileceklerini öğrenmelidir.

•  Açık iletişim ve güvenli geri bildirim kanalları oluşturulmalıdır.

• Çalışanlar kendilerini güvende hissederek şikayetlerini dile getirebilmelidir. Bunun için şeffaf bildirim sistemleri, düzenli geri bildirim toplantıları veya bağımsız bir danışman desteği sağlanmalıdır.

•  Şikayetleri ciddiye alınması, takip edilmesi ve objektif olunması gereklidir.

• Mobbing iddialarının üzeri örtüldüğünde veya yeterince incelenmediğinde buna maruz bırakılan çalışan kendini yalnız hisseder ve bu durum şirket içinde olumsuz bir kültürün oluşmasına yol açar. Şikayetlerin titizlikle değerlendirilmesi, objektif bir inceleme sürecinin yürütülmesi ve gerekirse bağımsız bir uzmandan destek alınması gerekir.

•  Mobbing’e uğrayan çalışana destek mekanizmaları olarak psikolojik destek ve rehberlik hizmetleri sunulmalıdır. 

Kaynak: Kolay ik