Geleceğini Planla, T-İnsan Ol; Gelecekten Korkma!

Geleceğini Planla, T-İnsan Ol; Gelecekten Korkma!

Ufuk Tarhan

[Yayım Tarihi: 16 Haziran 2025]

Gelecek | Meslekler | Tercihler üzerine yazdığım yepyeni yazı yayında.
Gerçekten çok emek verdim.

İçtenlikle diliyorum ki...
Bu yazı hem gençlere hem de onları etkileyen ebeveyn ve akademisyenlere farklı bir bakış açısı kazandırsın, yeni düşünce kapıları açsın ve ilham versin.

Öncelikle geçmiş olsun.
Dün LGS (Liselere Geçiş Sınavı) yapıldı.
Katılan gençlerin sınavda da hayatta da yolu açık olsun.
Şimdi sonuçlar açıklanana kadar çoğu “dokuz doğuracak” biliyorum.
Okusunlar bu yazıyı.
(Anne-babalar zaten mutlaka okusun.)

Ve şimdi sıra YKS’de…
Bu hafta da üniversite sınavı var.
Gençler yine terleyecek, heyecanlanacak.

Ama ne yazık ki çoğu aslında iyi (çok kazandıracak) bir meslek ya da iş umuduyla giriyor bu sınava.
Gerçek şu:
Kazanamayan çok olacak.
Kazananların da çoğu sadece bir “işsizlik / mesleksizlik diploması” alacak.

Evet, doğrudan girdim konuya.
Çünkü bu satırları 40 yıllık deneyimle, dostane bir dille yazıyorum.

Elbette isterdim:

Herkes kazansın,

Gönlündeki bölümlerde okuyup meslek sahibi olsun,

Harika işlerde çalışacak beceriler edinsin…

Ama öyle olmuyor.
Olmayacak da.
Bunu hepimiz biliyoruz.

İşte bu yüzden lütfen:

♦ Yazıyı okuyun
♦ Videolara tıklayın
♦ QR kodlara girin
♦ Önerdiğim küçük ama etkili egzersizleri yapın

Bir fütürist olarak bana daima ve en çok sorulan sorular: Geleceğin meslekleri neler olacak, hangi bölümleri seçmek lazım, gençler yolunu nasıl çizmeli?

Her şey değişiyor; ama altında güçlü bir gelecek kaygısı yatan bu sorular değişmiyor. Üstelik hangi millet, ırk, dil, din, yaş, sosyoekonomik seviye ya da coğrafyada olursa olsun fark etmiyor, hep aynı şekilde aynı sorular geliyor…

Sebep; insanların en ortak merakı ve en bastırılamayan kaygısı daha doğrusu birincil yaşam amacı hayatta kalmak.

Bunun için de zihinlerde bu denklem var: İş = Meslek = Para. Ama bu denklem artık çalışmıyor!

Yanıtlarken daima şunların altını çizerek başlıyorum — çünkü ve maalesef — “meslek” ve “iş” kavramları fena halde karıştırılıyor. Ve bu anlaşılmadığı için geleceğe doğru yol alırken dağınık, mutsuz ve bilinçsiz ilerlenmiş oluyor. O yüzden, geleceğin meslekleri neler, gençler yolunu nasıl çizmeli konusuna geçmeden önce bu karmaşayı netleştirelim.

Meslek:
Bireyin sistemli, ömür boyu kesintisiz süren eğitimlerle ve/veya otodidakt (kendi kendine öğrenme) çabalarıyla kazandığı, üzerinde derinleştiği, uzmanlaştığı ana yetkinlik/beceri alanı.

Örnek: Yazılım mühendisliği, akademisyenlik, otomobil tasarımcılığı, gazetecilik, musluk tamirciliği, bankacılık, çocuk/yaşlı bakıcılığı, çiftçilik, gurme şeflik, sporculuk, müzisyenlik, manikürcülük, iş fütüristliği, ortaçağ tarihçiliği, ekonomistlik, vb.

İş:
Mesleğin ya da çeşitli becerilerin uygulandığı, belirli bir bağlamda icra edildiği, geçici ya da sürekli olabilen faaliyet.

Örnek: Bir şirkette yazılım geliştirmek, bir okulda ders vermek, bir otomotiv firmasında koltukları tasarlamak, bir tamir-servis dükkanı sahibi olmak, esnaflık yapmak, tercümanlık, bir restoranda yemek pişirmek, iş dünyası için geleceği gelecek trendleri hakkında konuşmacı olmak, yönetim kurulu danışmanlığı yapmak, bir medya kuruluşunda haber yazmak veya yönetici antrenörlüğü …

İş ve Meslek Arasındaki Fark:

Meslek, bireyin sahip olduğu uzmanlık alanını ve beceri setini, alanını tanımlar; iş ise bu becerilerin, ihtiyaçlara göre somut bir ortamda icra edildiği, uygulandığı, yapıldığı, sonuca dönüştüğü yerdir. Meslek, bireyin eğitim, deneyim ve yetkinlikleri doğrultusunda uzmanlaştığı alanı ifade eder ve genellikle uzun vadeli bir kimlik ve kariyer perspektifi sunar.

İş ise, bu mesleki bilgi ve becerilerin günlük hayatta, belirli görev ve sorumluluklar çerçevesinde, somut hedeflere ulaşmak için uygulandığı faaliyetler bütünüdür. Yani meslek, bireyin sahip olduğu potansiyeli ve uzmanlığı tanımlarken; iş, bu potansiyelin pratikte hayata geçirildiği, değer yaratan süreçtir. Bu ayrım, bireyin kariyer planlamasında ve iş hayatındaki rollerini anlamasında son derece belirleyici bir rehberlik sağlar.

Meslek Ve İş Farklı Şekillerde Buluşabilir. Bunu İyi Anlayın!

Çeşitli hayat dinamikleri veya kişisel özellikler nedeniyle her zaman önce meslek kazanılıp sonra iş edinilmeyebilir. Bazı durumlarda ise önce iş edinilir, sonra o iş mesleğe, beceriye ve uzmanlığa dönüşebilir. Bu yüzden “Okulu boşuna okudum” ya da “Okuyamadım, mesleksizim, bir becerim yok” diye düşünmemek gerekir.

İnsanlar kariyerlerini (tercihen erken yaşlarda, gençken hatta çocukken) iyi planlayıp ya da farkında varmadan-yeteneklerinin doğal yönlendirmesi ile yapmaları gerekenleri zamanında yerine getirirlerse, mesleklerini icra edebilecekleri aynı alandaki işlerde çalışabilirler. Örneğin; tıp eğitimi almış biri doktorluk yapabilir, konservatuarda eğitim görmüş biri oyunculuk yapabilir. Bir başkası Mobilya ve Dekorasyon Meslek Yüksekokulu’nda okuyup, mobilya üretimi yapan bir fabrikada, iç mekan dekorasyonu yapan bir mimarın yanında çalışabilir veya tamirat ve restorasyon gibi alanlarda kendi atölyesini açabilir. Veya yoğun şekilde oyun oynayan biri oyun sektöründe farklı alanlarda tasarımcı, üretici veya aynı zamanda tıp okuyorsa ve çok iyi bilgisayar oyunu da oynuyorsa robotik ameliyatlar yapan bir cerrah olabilir. Bu örneklerde meslek ve iş aynı alandadır.

Ancak bazen, zorunluluklar, konjonktür, tesadüfler ya da ilgi, merak ve tutkularını daha ileri yaşlarda keşfetme nedeniyle, insanlar ilk yıllarda meslekleriyle doğrudan ilgisi olmayan işlerde de çalışabilirler.

Örneğin; bir doktor şarkıcılık yapabilir, bir mühendis reklam ajansında video prodüksiyonu üstlenebilir, bir tarihçi yazılım sektöründe proje yöneticisi olabilir. Hatta bir avukat profesyonel aşçılığa yönelebilir. Bir matematikçi moda tasarımcısı olabilir. Bir öğretmen, dijital oyunlaştırma platformu kurarak milyonlara öğrenmeyi sevdirebilir. Benzer şekilde, bir ekonomist (ben) sadece sayılarla değil, geleceği öngörme ve trendleri analiz etme becerisiyle fütüristlik yaparak şirketlere ve kurumlara stratejik vizyon sunabilir; ayrıca dijital ajans kurabilir veya yazılım projelerine danışmanlık yapabilir.

Daima asıl olan, başarı, para, itibar ve mutluluk yaratan şey; en sonunda işini iyi yapabilmek, bir derde, ihtiyaca çareler ve çözümler üretmekte usta olmaktır. Bu yüzden ister okuldan yetişerek ister otodidakt (kendini yetiştirerek) ve başta ne yapacağını bilerek, isterse sonradan netleşerek ve kendini daha ileri yaşlarda bularak işinizi oluşturun; varış noktası her zaman “o işi yaptığınız için mutlu insanlar yaratmak” olmalıdır.

Farklı Çalışma Modellerinin Farkında Olun!

Bir de şunu anlamak ve hep hatırlamak lazım: Artık iyi para, itibar, gelecek kazandırır diye ezbere bir bölüm, meslek seçmek ille de üniversiteye, hatta herhangi bir okula gitmek ya da ne olursa olsun ücretli, garantili bir yerde iş bulmak ve o işe girmek ya da girişimcisi olmak değil, yukarıda yazdığım gibi hem kendimizin mutlu olacağı, gurur duyacağımız hem de hizmet ettiğimiz kişilerin “iyi ki” diyeceği “meslek, beceri ve iş yaratmak” çağındayız.

Yani bulmak, rastlamak, katlanmak değil, bilinçli bir şekilde geleceğini planlamak ve T-İnsan’laşarak mesleğini, becerini, işini yaratmak, oluşturmak çağındayız. Geleceğe doğru ilerlerken sadece gençlerin değil, her birimizin hangi yaş ve düzeyde olursak olalım bunu derinlemesine anlamamız ve içselleştirmemiz şart! Yoksa gerisi düğmeyi yanlış iliklemek gibi sonuçlar doğurur. Aslında bu hep öyleydi de şimdilerde çok daha anlaşılır hale geldi ya da gelmek zorunda.

Meslek, Beceri Edinmek İçin Yollar, Modeller: Her şeyden önce MERAKLI + TUTKULU + SABIRLI OLMAK ve okul, staj, online kurslar, asistanlık, araştırma-geliştirme, usta/uzman yanında çalışmak. Teknolojiden özellikle yapay zekadan maksimumda yararlanmak. Deneme yanılma ile sürekli, azimli ve hevesle gelişmeye çalışmak ve bu çabaları sürdürmek

Ufuk Tarhan Tarafından hazırlanan Geleceğin Mesleklerini Bulma Formülü için Aşağıdaki QR Kod'a tıklayın veya okutun

Değişik Çalışma Modellerini İş Platformlarını Araştırın!

İş Edinmek İçin Yollar, Modeller: Artık mesele sadece bir iş bulmak değil; kendi iş modelini seçmek. Bu, dev bir seçenek vitrininden kendine en uygun olanı belirlemek gibi. İlk adım: merakını korumak, odağını işe yöneltmek. Bunu başaranlar için birçok model mümkün: kamuda ya da özel sektörde memur, beyaz/mavi/yeşil yakalı çalışan olmak; birinin yanında ücretli ya da sözleşmeli geçici ya da devamlı çalışmak; kendi kendini istihdam eden birey (self-employed, solo entrepreneur) olarak yola çıkmak; danışmanlık yapmak, bağımsız profesyonel olarak proje bazlı takımlara veya şirketlere katılmak ya da GIG işler* üzerinden gelir elde etmek — örneğin Fiverr, Upwork, Bionluk, Getir, Uber gibi platformlar sayesinde. Kısacası; seçenek çok, yön sensin. Üstelik bunların hemen hepsini bir ofiste, sabit bir yerden yapak zorunda da değiliz…

*GIG işler: Kısa süreli, esnek, dijital platformlar üzerinden alınan görevler.

Yapay Zekayı Çok İyi Öğrenin Ve Kullanın Ama Önce Kendinizi Çözün!

Buraya kadar geleceğe doğru yol alırken en ama en temel sualin “Ben hangi dünya sorununu çözmek, hangi problemi halletmek, hangi konuda faydalı olmak istiyorum? Ben neyi yaparken hangi konuda çalışırken meraklı, heyecanlı ve istekliyim?” olduğunu sanırım anladık.

İş ve meslek konusunda esas mesele, kişinin herhangi bir işi ya da mesleği değil, varlığını severek, isteyerek, saygı duyarak sürdüreceği ve bu şekilde fayda sağlayıp para kazanacağı bir faaliyetinin olması ve bunu insan, doğa, çevre duyarlılığı ile en iyi şekilde yaparak anlamlı bir hayat sürmesidir.

Kısacası, asıl sorgulanması gereken, bilinçli bir şekilde geleceği planlayarak ve T-İnsan modelini anlayarak ilerlemek ve mesleğini esnek iş modellerine uyarlayabilmek. Ve bu farkı gerçekten anlayabilenler, yalnızca bir iş bulmaz; kendine bir iş yaratır, bir yol, bir yön, bir değer yaratır, kendisini vazgeçilmez, istenen ve aranan kılar. Bu da ancak ve ancak kendine odaklanıp, kendini çözümlemek ile mümkündür. Her şeyden önce kendinizi analiz edin. Ve bunu yaparken mutlaka mentorluk almaya çalışın.

Kişisel Geleceği Planınızı Yapın ve T-İnsan olun

Dünya, şu anda yapay zekâ devrimiyle başlayan devasa bir değişim kasırgasının henüz başlarında. Teknoloji, iklim krizi, demografik dönüşümler ve toplumsal beklentiler; sadece iş dünyasını değil, hayatın bütün yapısını yeniden kodluyor. Bu çağ hem büyük fırsatlar hem de karmaşık belirsizlikler içeriyor. Ama bu yazıklarımı yapmak için hala yeteri kadar zaman ve olanak var.

“Geleceğin meslekleri” parlak vitrinlerde sıkça dolaşıyor: yapay zekâ mühendisi, veri bilimci, sürdürülebilirlik stratejisti… Ama bu etiketlerin altı, yalnızca bir diploma, bir sertifika ya da tek bir işe odaklanarak doldurulamaz. Çünkü artık mesele, ne iş yaptığın değil, nasıl bir insan olduğun.

Gençlerin ve aslında hepimizin, bu karmaşada sağlam bir rota çizebilmesi için önce yukarıda anlattıklarımı dikkatle okuyup, sindirmesi gerekiyor. Ardından da yüzeysel kariyer reçetelerinden uzak durup, iki kritik modele yoğunlaşmanızı öneriyorum: Kişisel Gelecek Planlaması ve T-İnsan Modeli.

Kişisel Gelecek Planlaması, bireyin yaşamını şansa, tesadüfe ya da başkalarının yönlendirmesine bırakmadan; kendi değerleri, becerileri ve çağın ihtiyaçlarına göre şekillendirmesi için geliştirdiğim bir model. “Ne olmak istiyorum?” sorusunun ötesine geçerek, “Neyi dönüştürmek, neye katkı sunmak istiyorum ve bunun için ne yapmalıyım?” sorusuyla başlatır. Süreç boyunca kişiye “Ben şimdi bunu neden yapıyorum?” sorusunu içselleştirmeyi öğretir. Böylece kişi rotasını anlamlı, sağlam ve sürdürülebilir biçimde oluşturur.

T-İnsan Modeli ise, bir konuda derin uzmanlık (dikey bacak) ile farklı alanlarda iş birliği yapabilecek kadar geniş perspektif (yatay eksen) geliştirmeyi tarif eder. Yani hem kök salan hem dallanabilen birey… Bu model, iş dünyasının bugün ve gelecekte en çok ihtiyaç duyduğu insan profilidir. Hem akademik zemine taşıdım hem kitabını yazdım (50. baskıya yaklaştı), hem de binlerce danışanımla sahada sınadım: Sonuç, istisnasız dönüşüm ve başarı!”

T-İnsan Kitap Linki | Yarının İşini Yarına Bırakma Kitap Linki

Geleceğini ezbere değil, bilerek tasarlamak isteyen herkesin başucunda iki pusula olmalı: Kişisel Gelecek Planlaması ve T-İnsan Modeli. Güncellenebilirler, ama pusula gibi hep doğruyu gösterirler.”

Ufuk Tarhan Gelecek Planlama Rehberi için Aşağıdaki QR Kod'a tıklayın veya okutun
(Açmak için en azından free bir ChatGPT hesabınız olmalı)