Avrupa'da Yangın Güvenliği Mühendisliği
Yaklaşımının Uygulanmasına İlişkin Beklentiler
Bölüm-3
Sürdürülebilir inşaat ekosistemi için politika ve standartlara destek

Yazarlar
Sciarretta, F., Athanasopoulou, A., Polo Lopez, C.S., Tsionis, G., Debrouwere, B., Jönsson, J., Joyeux, D., Kotsovinos, P.,Manzello, S.L., Merci, B., Nogal-Macho, M., Okwara, F., Poulsen, A., Rios, O., Samaras, P., Tondini, N., van Hees, P.,Węgrzyński, W.,
 
Editörler
Sciarretta, F., Athanasopoulou, A., Tsionis, G.
 

[Yayım Tarihi: 30 Nisan 2025]
 
Aşağıdaki JRC Teknik Raporu Avrupa Birliği  web sitesindeki orjinal İngilizce versiyonundan  alınarak  ETP  Sabri Günaydın tarafından yapay zeka çeviri yazılımları kullanarak Türkçe'ye çeviri yapılmış ve kontrol edilerek düzenlenmiştir.Rapor bölümler halinde yayınlanacaktır.

Avrupa komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC/Joint Research Centre)    tarafından hazırlanan   raporun yazarlarına ve editörlerine teşekkür ederiz. 
 
Kaynak: Avrupa Birliği Yayın Ofisi, Lüksemburg, 2025, https://data.europa.eu/doi/10.2760/1335237, JRC143347

Bu yayın tüm hakları saklı olmak üzere telif hakkıyla korunmaktadır. 

Avrupa Birliği Yayınlar Ofisi'nin, JRC Teknik Rapor yazarlarının, editörlerinin  Türkçe çeviri ile ilgili sorumluluğu yoktur. ETP orjinal İngilizce  rapordan yapılan Türkçe çeviri ve düzenleme sorumluluğunu üstlenir.

Türkçe çeviride  göreceğiniz olası hataları " iletisim@etp.com.tr "  adresine e-posta göndermenizi rica ederiz. 

Bu raporun ETP Portalımızda yayını ile ilgili bize izin veren , destek ve kılavuz olan   Avrupa Birliği Yayınlar Ofisi'nden Mr. Brian Killeen 'e  teşekkür ederiz. 




Teşekkürler

Bu rapor, İç Pazar, Sanayi, Girişimcilik ve KOBİ'ler Genel Müdürlüğü (DG GROW) ile Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC) arasında inşaat ekosistemine yönelik politika ve standartların desteklenmesi konusunda imzalanan bir dizi İdari Anlaşma çerçevesinde hazırlanmıştır.

Rapor, JRC tarafından koordine edilen Yangın Güvenliği Mühendisliği uzman ağı faaliyetlerine dayanmaktadır.

Raporun yazarları, ağ üyelerinin desteği ve işbirliği için şükranlarını sunar:

Marco ANDREINI, Avrupa Nükleer Araştırma Örgütü (CERN)

Kees BOTH, ETEX BP İnovasyon ve Teknoloji Merkezi, Belçika; ISO TC 92/SC4 "Yangın Güvenliği Mühendisliği",

Yangın Koruma Mühendisleri Derneği (SFPE) Avrupa

Krzysztof BISKUP, Avrupa Yangın Güvenliği Birliği (EuroFSA)

Silvia DIMOVA, Avrupa Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi (JRC) Anja

HOFMANN-BÖLLINGHAUS, ISO/TC 92 “Yangın Güvenliği”

Hampus KORPINEN, Danimarka Sosyal Hizmetler ve Konut Kurumu

Yannick LE TALLEC, Efectis Fransa; Avrupa Komisyonu Yangın Bilgi Değişim Platformu (FIEP) Nick MALAKATAS,

CEN/TC 250 SC1 "Eurocode 1: Yapılar Üzerindeki Etkiler"

Robert MC NAMEE, İsveç RISE Araştırma Enstitüleri; Avrupa Yangın Koruma Mühendisleri Derneği (SFPE)

Francisco MIRANDA PERALES, Avrupa Parlamentosu

Marco MORINI, Avrupa Komisyonu Enerji Genel Müdürlüğü (DG ENER) Eugenio QUINTIERI,
Fire Safe Europe

Heikki VÄÄNÄNEN, Avrupa Komisyonu, İç Pazar, Sanayi, Girişimcilik ve KOBİ'ler Genel Müdürlüğü (DG GROW)

Roy WEGHORST, Kingspan, Hollanda

Bin ZHAO, CEN/TC 250 "Yapısal Eurokodlar" Yatay Grup "Yangın"

Yazarlar, son derece yararlı yorum ve önerilerde bulunan JRC Yayın Kurulu Hakemlerine de teşekkür ederler.

Yazarlar

Francesca SCIARRETTA, Avrupa Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi (JRC) Adamantia

ATHANASOPOULOU, Avrupa Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi (JRC) Georgios TSIONIS, Avrupa

Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi (JRC)

Cristina POLO LÓPEZ, Avrupa Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi (JRC) Brecht

DEBROUWERE, Avrupa Nükleer Araştırma Örgütü (CERN)

Jimmy JÖNSSON, JVVA Fire & Risk Engineering Consultancy SL, İspanya; Avrupa Yangın Koruma Mühendisleri
Derneği (SFPE)


Daniel JOYEUX, Efectis Fransa; CEN TC 127 WG8 “Yangın Güvenliği Mühendisliği”


Panos KOTSOVINOS, Patras Üniversitesi, Yunanistan

Samuel L. MANZELLO, Reax Engineering; Tohoku Üniversitesi, Japonya; ISO/TC 92/WG 14 “Büyük açık hava
yangınları ve yapılı çevre”

Bart MERCI, Gent Üniversitesi, Belçika

Maria NOGAL MACHO, Delft Teknik Üniversitesi (TU), Hollanda Franklyn OKWARA,

Modern Bina Birliği (MBA)

Annemarie POULSEN, Danimarka Standartları; CEN/TC 127 “Yangın güvenliği”; ISO/TC 92/SC 4 “Yangın
güvenliği mühendisliği”

Oriol RIOS, Avrupa Nükleer Araştırma Örgütü (CERN)

Panos SAMARAS, Atina Havalimanı, Yunanistan; Avrupa Yangın Koruma Mühendisleri Derneği (SFPE) Nicola
TONDINI, Trento Üniversitesi, İtalya

Patrick VAN HEES, Lund Üniversitesi, İsveç

Wojciech WĘGRZYŃSKI, Yapı Araştırma Enstitüsü (ITB), Varşova, Polonya; Yangın Koruma Mühendisleri Derneği
(SFPE) Avrupa

Editörler

Francesca SCIARRETTA, Avrupa Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi (JRC) Adamantia

ATHANASOPOULOU, Avrupa Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi (JRC) Georgios TSIONIS, Avrupa
Komisyonu, Ortak Araştırma Merkezi (JRC)


4.4 Yangın güvenliği mühendisliğinin uygulanabilirliği



Tablo 4'te listelenen 12 teknik alan (TA), yanıt veren ülkeler grubu aracılığıyla FSE'nin uygulama düzeyini tanımlamaktadır. TA'ların ayrıntılı açıklaması 2023 JRC Teknik Raporunda (Athanasopoulou et al. 2023) yer almaktadır.
 

Tablo 4. FSE uygulama durumuna ilişkin GROW-JRC anketinde atıfta bulunulan 12 teknik alan (TA).

4.4.1 Teknik alanlarda yangın güvenliği mühendisliği

Yanıt verenler, her bir TA için, kuralcı(P), yeterli kabul edilen (DTS) ve performansa dayalı (PB) yaklaşımlara dayalı yangın tasarımı için teknik çözümlerin mevcut olduğunu belirtmiştir (yaklaşımların tam tanımı için bkz. Tablo 1).
P, DTS ve PB yaklaşımlarının payları, tüm yanıtların toplamı P + DTS + PB üzerinden hesaplanmış ve yüzde olarak ifade edilmiştir.

GROW-JRC anketinde, mevcut 13 ülkeden gelen yanıtlar, 32 ülkenin tamamı için genel eğilimle uyumluydu; yani P
için %40-50, PB için %25-35 ve DTS çözümleri için %20-30 pay. Şekil 5'teki çubuk grafikler, yangın tasarımı uzmanlarının 13 ülkede kuralcı yaklaşımın yaygınlığını, düzenleyicilerden daha yüksek yüzdelerle doğruladığını göstermektedir.

Şekil 5. Düzenleyicilere göre (a) ve profesyonellere göre (b) 13 ülkeden oluşan gruptaki 12 TA'nın yangın güvenliği
düzenlemelerinde P, DTS ve PB yaklaşımlarının payları

Dikkat çekici bir fark olarak, uzmanlar bazı TA'lar için kullanılabilir bir yaklaşım belirtmemişlerdir (Şekil 5b):

— Kıbrıs: Yangın algılama, erken söndürme, duman kontrol sistemleri, duman bölmelendirme, yangının komşu binalara yayılmasının önlenmesi, diğer ilgili alanlar için malzeme seçimi, bina tesisatları için mevcut bir yaklaşım bulunmamaktadır. Ancak, geri kalan 5 TA'da, P, DTS ve PB yaklaşımlarının tümü ulusal düzenlemelerde uygulanmaktadır.

— Yunanistan: Erken söndürme, yangınla mücadele ve bina tesisatları için mevcut bir yaklaşım bulunmamaktadır.

— İsviçre: Duman bölmelendirme için mevcut bir yaklaşım yoktur.

— Birleşik Krallık: Herhangi bir teknik alanda P, DTS veya PB yaklaşımı mevcut değildir (cepheler ve diğer belirtilmemiş alanlar için malzeme seçiminde P çözümleri hariç). Yanıt veren kişi, bina yönetmeliklerinin işlevsel gerekliliklere dayandığını ve kılavuzlar (ör. diğer düzenleyici belgeler veya ulusal standartlar) ile desteklendiğini açıklamıştır. Performansa dayalı tasarım, bina yönetmeliklerinin işlevsel gerekliliklerine uyumun bir yolu olarak kabul edilmektedir.

Şekil 6'daki haritalar, "Yangın güvenliği mühendisliği yaklaşımı uygulamalarında hangi yangın güvenliği teknik alanları yer almaktadır?" şeklindeki S7 sorusuna verilen yanıtlara göre, FSE'ye izin veren ülkelerde FSE yaklaşımı kapsamında yer alan 12 temel TA'nın kaç tanesinin kapsandığını göstermektedir.

Şekil 6. Düzenleyiciler (JRC) ve profesyoneller (SFPE) tarafından FSE uygulamalarına dahil edilen TA sayısı [not: Portekiz (PRT), GROW-JRC anketinde FSE'ye izin veren ülkeler grubunda yer almamıştır]

SFPE bilgileri, FSE'nin Finlandiya, Birleşik Krallık, İtalya ve İsveç'te çok sayıda TA'yı kapsadığını tam olarak doğrulamaktadır. Bu ülkelerde, hem düzenleyiciler hem de profesyoneller tarafından 12 TA'nın tamamı FSE uygulamalarına dahil edilmiştir. Öte yandan, Kıbrıs'ta FSE'nin yalnızca seçilmiş TA'lara uygulandığı doğrulanmıştır. Diğer 4 ülkede ise yangın güvenliği tasarım profesyonellerinin görüşleri oldukça farklıdır:

— Avusturya: GROW-JRC anketinde belirtilen 6 TA yerine, 12 TA'nın tamamı FSE yaklaşımı uygulamalarına dahil edilmiştir.

— İsviçre: GROW-JRC anketinde belirtilen 12 TA yerine sadece 8 TA dahil edilmiştir.

— Almanya: GROW-JRC anketinde belirtilen tek bir TA (yani yapısal yangın güvenliği) yerine, 12 TA'nın tümü FSE yaklaşımı uygulamalarına dahil edilmiştir.

— Portekiz: FSE yaklaşımı 12 TA'nın tümüne uygulanabilir.

Son olarak, SFPE yanıtlayıcıları Danimarka (10 TA yerine 12 TA) ve Malta (9 TA yerine 11 TA) için kısmen farklı yanıtlar vermiştir. İspanya için SFPE yanıtlayıcıları, FSE'nin 6 TA'ya uygulandığını (yerel sapmaların mümkün olduğu uyarısıyla) belirtirken, JRC anketi yönetmeliklerde açıkça belirtilen hiçbir TA olmadığını bildirmiştir.

FSE uygulamalarında yer alan en uygun TA'lar ile ilgili olarak, SFPE anketinin sonuçları GROW-JRC anketinin sonuçlarıyla büyük ölçüde örtüşmektedir (Şekil 7). Bu sonuçlar, performans temelli yangın tasarımının çoğunlukla duman kontrol sistemleri, yapısal yangın güvenliği ve yangın bölmeleri ile ilgili önlemlerin tasarlanmasında uygulandığını göstermektedir.
 

Şekil 7. Düzenleyiciler (JRC) ve profesyoneller (SFPE) tarafından FSE uygulamalarına dahil edilen TA'lar

Teknik bir detayın tasarımı için farklı yaklaşımların benimsenme olasılığı, Şekil 8'de gösterildiği gibi S2 sorusuna verilen yanıtlardan anlaşılabilir. Genel olarak, profesyoneller (Şekil 8b) aynı TA için düzenleyicilerden (Şekil 8a) daha fazla tasarım yaklaşımı olduğunu bildirmektedir. Bu, düzenlemelerin, uyum için alternatif yollar olarak, ayrıntılı olarak açıklamadan performans temelli çözümleri kabul edebileceğini yansıtıyor olabilir. Ancak, daha fazla sayıda profesyonel, tüm TA'larda tasarım yaklaşımının tamamen mevcut olmadığını belirtmekte ve özellikle Duman Bölmelendirme, Bina Tesisatları, Erken Söndürme ve Diğer Tüm İlgili Alanlar için Malzeme Seçimi için tasarım yaklaşımlarının oluşturulması gerektiğini vurgulamaktadır (Şekil 8b).

Şekil 8. Düzenleyicilere göre her bir TA için mevcut farklı yaklaşımların sayısı (P, DTS ve PB) – GROW-JRC, 11 ülke (a) ve profesyoneller – SFPE, 12 ülke (b)

4.4.2 Çeşitli yapı türlerinde yangın güvenliği mühendisliği

FSE'nin uygulanabileceği yapı türleri (Soru 6'nın yanıtları), Şekil 9'daki çubuk grafikte gösterilmektedir. Bu grafik, FSE'ye izin veren ülkelerin (GROW-JRC için 13 ülkeden 11'i ve SFPE için 12'si) GROW-JRC ve SFPE anketlerinden elde edilen bilgileri karşılaştırmaktadır.

Yangın güvenliği düzenleyicileri ve uzmanlarının yanıtları, çoğu yapı türü için, özellikle GROW-JRC anketinde en çok belirtilen üç tür, yani yüksek ve süper yüksek binalar ile havaalanı terminalleri için oldukça uyumludur. Ayrıca, FSE'nin konut binalarına daha az uygulanabilir olduğu da doğrulanmış görünmektedir. Öte yandan, düzenleyicilerden çok daha fazla sayıda profesyonelin FSE'nin tren istasyonları, metro istasyonları ve tünellere uygulanabilir olduğunu düşündüğünü belirtmek gerekir.
 

Şekil 9. Düzenleyiciler (JRC, 11 ülke) ve profesyoneller (SFPE, 12 ülke) tarafından FSE'nin uygulandığı yapı türleri

4.4.3 Teknik alanlar için değerlendirme yöntemleri

Şekil 10'da önerilen çizelgeler, Q16'ya verilen yanıtlara göre, farklı TA'lar aracılığıyla FSE uygulamaları için değerlendirme yöntemlerinin kullanılabilirliğini ve yanıt verenlerin belirttiği yaygın yöntem türlerini değerlendirmeye ve karşılaştırmaya olanak tanır. Yöntemler, kaynaklarına göre aşağıdaki şekilde değerlendirilir:

1. Bina/yangın yönetmeliklerinde belirtilen yöntemler

2. Bina/yangın yönetmeliklerinde atıfta bulunulan standartlarda (ör. Eurokodlar, ISO standartları) açıklanan yöntemler

3. Hükümet/yetkili kurumlar tarafından onaylanan yöntemler

4. Sorumlu bina/yangın yetkilileri tarafından kabul edilen yöntemler

5. Akademik/meslek kuruluşları tarafından yayınlanan belgelerde açıklanan yöntemler

6. Dergilerde/konferans bildirilerinde hakemli makalelerde açıklanan yöntemler.

Hem GROW-JRC hem de SFPE anketleri için, soldaki çubuk grafikler, yanıt verenlerin tamamı (FSE'ye izin veren ülkeler) için her bir TA'ya yönelik altı yöntem türünün kullanılabilirliğini göstermektedir. Bu grafikler, yangın yönetmeliklerinin ve burada atıfta bulunulan standartların – yani yukarıdaki listede 1 ve 2 numaralı türlerin – yüksek oranda kullanılabilir olduğunu göstermektedir. Aslında, tüm TA'larda, GROW-JRC anketine yanıt verenlerin %30-50'si ve SFPE anketine yanıt verenlerin yaklaşık %40'ı, tasarımcıların bu tür yöntemlere güvenebileceğini belirtmektedir. 5 ve 6 numaralı yöntemlerin – veya akademik kaynakların – kullanılabilirliği de hem profesyoneller hem de düzenleyiciler tarafından belirtilmektedir (her iki durumda da yanıt verenlerin %25-30'u). Öte yandan, 3 ve 4. tip yöntemlerin mevcudiyeti, düzenleyicilerden (%15-25) daha çok profesyoneller tarafından (%20-25) belirtilmektedir. Profesyoneller, TA’lar aracılığıyla değerlendirme yöntemlerinin daha fazla ve daha homojen bir şekilde mevcut olduğunu belirtmektedir.

Sağdaki sütun grafikleri, tüm TA'larda en çok kullanılan kaynakları göstermektedir. Bazı ülkelerde, çeşitli kaynaklar eşit olarak en çok kullanılan kaynaklardır. SFPE yanıtlayıcıları, yöntem kaynaklarına atıfta bulunarak, dikkate alınan yöntemlerin kullanımına ilişkin daha dengeli bir tablo sunmaktadır
 

Şekil 10. FSE'ye izin veren ülkelerin düzenleyicileri – JRC (a) ve profesyonelleri – SFPE (b) tarafından TA'lar aracılığıyla FSE uygulamaları için mevcut değerlendirme yöntemlerinin kaynakları

4.5 Yanıt verenlerin yorumları ve önerileri

Dikkate alınan 13 ülkenin SFPE Şubeleri ek yorumlar sağlamıştır.

İsviçre SFPE Şubesi, FSE'deki farklı konuların genellikle farklı güvenlik felsefelerine dayandığını belirtmektedir (örneğin, kabul edilebilir tasarım senaryoları veya en kötü olası senaryoların aksine, yarı olasılıklı veya tamamen olasılıklı tasarım kuralları). Bu nedenle, İsviçre SFPE Şubesi, hem kuralcı tasarım kurallarının hem de performansa dayalı tasarım gerekliliklerinin (tasarım yangınları ve performans kriterleri) temelini oluşturacak, risk temelli kabul kriterlerine sahip yeni nesil yangın güvenliği kodlarını desteklemektedir. Son olarak, İsviçre SFPE Şubesi, sadece öngörülen tasarım yangınlarının sağlanmasının ötesinde, EN 1990 gibi Avrupa düzeyinde tutarlı bir güvenlik felsefesini desteklemektedir.

Almanya SFPE Şubesi, FSE'nin sadece hesaplamalara veya simülasyonlara değil, aynı zamanda deneysel sonuçlara, bilimsel araştırmalarla ilgili tartışmalara ve diğer teknik kanıtlara da dayandığını vurgulamaktadır. Bu, özellikle yangın güvenliği tasarımlarının ve yangın güvenliği performans ve kabul kriterlerinin amaçları ve işlevsel gereklilikleri ile bir toplumun ekonomik, sosyal ve kültürel faktörleri açısından kabul edilebilir yangın riskinin nicelendirilmesi için geçerlidir.

Finlandiya SFPE Şubesi, FSE'nin mesleki yeterliliğine yönelik ulusal talepler ve nitelikli FSE tasarımcıları için ulusal bir kayıt sistemi temelinde resmi eğitim ve öğretim programlarının oluşturulmasını istemektedir.

Yunanistan SFPE Şubesi, ulusal yasaların, ilgili eğitim, deneyim veya yeterlilik değerlendirmesi şartı olmaksızın, hemen hemen her mühendislik disiplininden mezun olanların her seviyede yangın güvenliği tasarımı yapmasına ve bunun tüm sorumluluğunu üstlenmesine izin verdiğini ortaya koymaktadır. Dahası, yangın güvenliği tasarımları, genellikle mühendis olmayan ve kariyerlerinde ilgili deneyim kazanma şansı neredeyse hiç olmayan yerel itfaiye görevlileri tarafından incelenmektedir. Çok az sayıda Avrupa üniversitesi ve eğitim kurumu, SFPE'nin tüm temel yetkinliklerine dayalı eğitim sağladığından, birçok mühendis, en azından FSE ile ilgili bazı teknik alanlarda resmi eğitim veya öğretimden yoksundur. Son olarak, Yunanistan Şubesi, performans temelli tasarımın benimsenmesinin ilk döneminde yerel yönetimlere yardımcı olabilecek, örneğin uygun niteliklere sahip değerlendiricilerin eksikliğini gidermek için performans temelli tasarımları inceleyerek, AB'de merkezi bir FSE destek mekanizması kurulmasını istemektedir.

Portekiz SFPE Şubesi, üye ülkelerde zorunlu olmasa da, performans temelli tasarım uygulayıcıları için asgari temel yetkinlikleri ve sertifikasyonu yaygınlaştırabilecek bir Avrupa performans temelli kod fikrini desteklemektedir.

Bundan sonraki bölümde " Yangın güvenliği mühendisliği eğitimi , Örnek Olay çalışması: Yunanistan'da FSE yaklaşımının uygulanmasına yönelik son  gelişmeler "  anlatılacaktır.